REKLAMA

Maść witaminowa

Kremy i maści witaminowe należą do najczęściej wykonywanych w aptekach leków recepturowych. Niezgodności pojawiające się podczas sporządzania takich leków wynikają najczęściej z interakcji pomiędzy solubilizatorami obecnymi w roztworach witaminy a emulgatorami o przeciwstawnych właściwościach, zawartych w przepisanym podłożu. Jak w takich sytuacjach powinien postąpić farmaceuta?
Dokładne gęstości witamin dla danych serii możemy znaleźć na stronach producentów (fot. Redakcja receptura.pl).
REKLAMA

W skład kremów i maści witaminowych, wykonywanych w aptekach, wchodzą najczęściej: witamina A, witamina E, woda oraz euceryna lub lekobaza. Znajdują one zastosowanie w przypadku wzmożonego rogowacenia naskórka czy zmian, którym towarzyszy nadmierna suchość skóry. Z uwagi na właściwości regenerujące witamina A jest także pomocniczo używana w terapii stanów zapalnych skóry, takich jak odparzenia i podrażnienia czy przy pieluszkowym zapaleniu skóry u niemowląt lub do pielęgnacji skóry atopowej.

Rp.
Vit. A liq. 45 tys. j.m./ml    10,0
Aqua purificata
Eucerini    aa ad 100,0
M.f. ung.

Sprawdź także:

Witamina A wykorzystywana w recepturze

Jako surowiec do receptury witamina A występuje w dwóch postaciach:

REKLAMA
REKLAMA

Do sporządzania leków magistralnych najczęściej wykorzystywane są wodne roztwory doustne ze względu na dogodność odmierzenia odpowiednich dawek. W przypadku niedużej zawartości witaminy A, w przepisanym przez lekarza preparacie, w celu precyzyjnego odmierzenia przepisanej ilości j.m. niezbędne jest wykonanie rozcieńczenia roztworu olejowego, zawierającego aż 34 000 j.m. w 1 kropli. Niestety roztwory doustne oprócz witaminy A zawierają w swoim składzie również konserwanty i emulgatory, które mogą wpływać na jakość i trwałość wytwarzanych z ich użyciem leków recepturowych.

Roztwór znajdujący się na analizowanej recepcie w swoim składzie zawiera Cremophor RH, α-tokoferol, kwas cytrynowy, butylohydroksyanizol, disodowy wodorofosforan, sacharyna sodowa, aromat cytrynowy, glicerol oraz wodę oczyszczoną. Najbardziej problematyczna jest obecność emulgatorów typu o/w takich jak Cremophorem EL lub RH. Niezgodności pojawiające się podczas sporządzania leku recepturowego zawierającego wodne roztwory witaminy A są wynikiem interakcji pomiędzy solubilizatorami obecnymi w roztworach witaminy a emulgatorami o przeciwstawnych właściwościach, zawartych w przepisanym podłożu.

REKLAMA

Czytaj również: Mazidło wapienne – Linimentum Calcis

Euceryna czy lekobaza?

Warto też pamiętać, że wartość liczby wodnej euceryny zależy nie tylko od jej składu, ale również technik wprowadzania wody do układu. Badania pokazały niekorzystny wpływ miksera aptecznego na zdolność emulgowania wody przez niektóre gatunki euceryn. Również obecność innych substancji wpływa na zdolność wiązania wody przez eucerynę. Liczbę wodną zmniejsza 1% hydrokortyzon (o około 11,6%), 1% mentol (o około 6–7%), 1% rezorcynol (o około 10–13%), 5% rezorcynol (o około 20-31%). Największy wpływ na obniżenie liczby wodnej wykazują solubilizowane roztwory witaminy A i witamin A+D3.

Ze względu na właściwości amfifilowe najdogodniejszym podłożem dla tego typu preparatów jest zatem Lekobaza. Podłoże kremowe typu amfifilowego minimalizuje ryzyko wystąpienia niezgodności pomiędzy roztworem wodnym witaminy dzięki zawartości zarówno emulgatorów typu w/o, jak i o/w. Każda modyfikacja dokonywana podczas przygotowania preparatu (całkowita lub częściowa zamiana podłoża, zmniejszenie ilości fazy wodnej czy witamin) może powodować zmiany w działaniu i właściwościach sporządzanego leku, dlatego wykonanie tego leku wymaga konsultacji z lekarzem wystawiającym receptę, co niestety nie zawsze jest możliwe.

Osobny artykuł: 40% maść mocznikowa z kwasem salicylowym

Jak wyznaczyć zdolność absorbowania wody?

Skład preparatu ze względu na dużą zawartość wody oraz witaminy A może powodować problemy w trakcie przygotowywania. Dlatego można doświadczalnie wyznaczyć zdolność absorbowania wody przez Eucerynę oraz ilość roztworu witaminy A, którą można wprowadzić do układu, zachowując stabilność kremu. Badanie zdolności absorbowanej wody można wyznaczyć w dwojaki sposób. Obie metody mają status farmakopealnych. FP VI badanie nazywa oznaczeniem liczby wodnej, FP IX określeniem zdolności absorbowania wody.

Liczba wodna to wyrażona w gramach ilość wody, która została trwale związana przez 100 gramów preparatu. Dla podłoży maściowych oraz maści hydrofobowych i absorpcyjnych badanie wykonuje się w temp. 20oC. Do zważonej parownicy porcelanowej z pistlem należy dodać 25 gramów podłoża oraz ilość wody odpowiadającej 110% ilości wynikającej z literaturowej liczby wodnej. Po dokładnym wymieszaniu układ należy zostawić na 24 godziny. Wydzieloną po tym czasie wodę należy usunąć bibułą, a parownicę z preparatem zważyć.

Zdolność absorbowania wody wg FP IX oznacza się w następujący sposób: 10 gramów stopionego podłoża należy pozostawić w temperaturze pokojowej do ochłodzenia. Mieszając energicznie, należy dodać wodę z biurety porcjami po 0,2–0,5 ml. Punkt końcowy osiąga się, kiedy pozostaną widoczne krople, które nie mogą być wemulgowane.

Osobny artykuł: Farmakopea w aptecznej recepturze

Uzyskanie stabilnego kremu

Badanie przeprowadzono wg FP IX. Euceryna szybko wiązała wodę, a wyznaczona doświadczalnie liczba wodna przy temperaturze otoczenia 23oC wyniosła 530. Oznacza to, że 100 gramów podłoża jest w stanie związać 530 gramów wody. W chwili braku dalszej możliwości wiązania wody podłoże przestało „kleić” się do ścian moździerza.

Kolejne doświadczenie polegało na wyznaczeniu maksymalnej ilości roztworu witaminy A 45 tys. j.m. /ml, którą można trwale połączyć się z układem złożonym z równych części wody oczyszczonej i euceryny. W tym celu do wytarowanego moździerza odważono 10 gramów euceryny, do której następnie wprowadzono 10 gramów wody. Kolejny etap polegał na stopniowym dodawaniu roztworu witaminy A i mieszaniu. Układ stracił stabilność po dodaniu 7 gramów roztworu witaminy A. Krem jednak nie był stabilny w czasie.

Po naniesieniu niewielkiej ilości tak uzyskanego preparatu na szybę i dociśnięciu go drugą szybą w dużym powiększeniu widać rozdzielone fazy układu. Preparat zachowywał stabilność po dodaniu maksymalnie 5 gramów roztworu witaminy A. 100 gramów kremu złożonego z 50 gramów euceryny i 50 gramów wody oczyszczonej mogłoby być zatem połączone w sposób trwały z około 25 gramami witaminy A. Sprawia to, że analizowana euceryna umożliwia wykonanie większości stabilnych kremów z witaminą A spotykanych w praktyce aptecznej.

Wykonanie maści witaminowej

Wykonanie leku należy rozpocząć od odważenia 45 gramów euceryny oraz 45 gramów wody oczyszczonej. Wodę należy odważyć do zlewki i dodawać ją porcjami w trakcie mieszania układu. Po całkowitym wemulgowaniu należy porcjami dodawać witaminę A i wolno mieszać powstały preparat. Gotową maść najlepiej obserwować przez okres kilkudziesięciu minut, czy nie daje oznak niestabilności.

Gotowy krem należy przełożyć do pudełka i zaopatrzyć w pomarańczową sygnaturę z informacją o składzie. Lek można również wykonać w mikserze aptecznym. Należy pamiętać jednak o konieczności stosowania wolnych obrotów mieszania. Termin trwałości leku należy oszacować na około 14 dni.

Sprawdź też: Woda w recepturze aptecznej

Literatura:

  • Marszałł L., Receptura apteczna półstałych postaci leków do stosowania na skórę w teorii i praktyce. Farmapress, Warszawa 2015.
  • Jachowicz R., Farmacja praktyczna. PZWL, Warszawa 2007, 2008, 2010.
  • Jachowicz R., Receptura apteczna, PZWL, Warszawa 2008.
REKLAMA
REKLAMA
logo