REKLAMA

Jak przygotować odwary i maceraty?

Przez wiele lat wodne wyciągi roślinne sporządzane recepturowo miały duże znaczenie w lecznictwie. Obecnie te postaci leku powoli przechodzą do historii, jednak wciąż bywają przepisywane. Warto więc znać sposób przygotowania odwarów i maceratów.
Sporządzanymi niekiedy wodnymi wyciągami roślinnymi są odwary i maceraty (fot. Shutterstock).
REKLAMA

Wodne wyciągi roślinne stosowane w recepturze

Maceraty (Macerationes), odwary (Decocta) i napary (Infusa) to przetwory roślinne różniące się między sobą sposobem wytrawiania odpowiednio rozdrobnionego surowca. Brak możliwości standaryzacji tych form leku uniemożliwia wykorzystanie do ich sporządzenia surowców bardzo silnie działających. W związku z tym napary, które dawniej przygotowywane były wyłącznie z roślin zawierających bardzo silnie działające glikozydy nasercowe, nie są obecnie stosowane w celach terapeutycznych. Maceraty i odwary najczęściej wchodzą w skład mieszanek.

Przeczytaj również: Nalewki zawierające glikozydy kardenolidowe – charakterystyka

Podczas wytrawiania surowców do roztworu oprócz związków aktywnych mogą przejść także m.in. substancje wielkocząsteczkowe, których obecność powoduje mętnienie lub opalizację. Wyciągi roślinne należy wydawać pacjentowi z oznakowaniem „Przed użyciem zmieszać”.

REKLAMA
REKLAMA

Odwary

Wytrawianie surowca w przypadku tej postaci leku odbywa się w temperaturze powyżej 90ºC, dlatego do uzyskania odwaru stosuje się surowce twarde, których substancje czynne nie są wrażliwe na wysoką temperaturę i dobrze rozpuszczają się w warunkach wytrawiania. Przyjęto, że z 1 części surowca otrzymuje się 10 części odwaru, zaś z 1 części surowca silnie działającego – 100 części odwaru.

Odpowiednio rozdrobnione części roślin umieszczone w infuzorce zalewa się wodą o temperaturze pokojowej w przepisanej ilości. Po dokładnym wymieszaniu i przykryciu infuzorkę umieszcza się we wrzącej łaźni wodnej. Temperatura w naczyniu powinna przez 30 min wynosić powyżej 90ºC. Jeśli ilość składników nie przekracza 200,0 g, preparat można ogrzewać przez 45 minut bez kontroli temperatury.  Zawartość naczynia należy przecedzić, następnie pozostały surowiec przepłukać wrzącą wodą i uzupełnić nią gotowy odwar do przepisanej ilości.

REKLAMA

Gdy do sporządzenia odwaru wykorzystuje się surowce zawierające alkaloidy lub saponiny kwaśne, ważne jest zapewnienie odpowiedniego środowiska wytrawiania. Alkaloidy występują zwykle w postaci związanej. Dlatego, aby ułatwić ich przechodzenie w rozpuszczalne sole, wytrawia się je w środowisku kwaśnym. W tym celu na każde 100,0 g wody dodaje się 0,5 g kwasu cytrynowego, a następnie gorący odwar zobojętnia się, dodając 25 kropli 10 % amoniaku. Przechodzenie saponin kwaśnych do roztworu najkorzystniej zachodzi w pH 7, dlatego środowisko zobojętnia się, dodając wodorowęglan sodu w ilości 0,1 g na każdy 1 g surowca.

Sprawdź także: Zapomniane płynne postaci leków

Maceraty

W przypadku maceratów roślinny surowiec śluzowy wytrawia się wodą o temperaturze pokojowej. Na 20 części sporządzanego maceratu wykorzystuje się 1 część surowca.

Surowiec grubo rozdrobniony (np. korzeń prawoślazu) lub nierozdrobniony (np. nasiona lnu) należy przepłukać niewielką ilością wody, następnie umieszcza się go w naczyniu z pokrywą, zalewa przepisaną ilością wody o temperaturze pokojowej, dokładnie miesza i pozostawia pod przykryciem na 30 minut. Po zakończonym czasie wytrawiania wyciąg cedzi się, a surowiec przepłukuje wodą.

Sprawdź również: Leki recepturowe stosowane w leczeniu kaszlu

Macerat, w odróżnieniu od odwaru, jest postacią leku, którą bez problemu można przygotować w warunkach domowych.

Bibliografia:

  1. Sznitowska, M. Farmacja stosowana: technologia postaci leku, PZWL, 2017.
  2. Jachowicz, R., Farmacja Praktyczna, PZWL, 2016.
  3. Gajewska, M., Sznitowska, M., Podstawy receptury aptecznej, Materiały do ćwiczeń dla studentów farmacji, Fundacja Pro Pharmacia Futura, 2018.
REKLAMA
REKLAMA
logo