REKLAMA

Zawiesina z ichtiolem i tlenkiem cynku

Recepta zawierająca w swoim składzie obok ichtiolu tlenek cynku budzi wśród farmaceutów obawy o możliwość wystąpienia niezgodności recepturowej. Umiejętne przygotowanie preparatu może w znaczący sposób spowolnić reakcję podwójnej wymiany (interakcja jonów cynku z ichtiolem), która prowadzi do powstania nieaktywnego sulfobituminianu cynku. Dzięki temu interakcja będzie nieistotna w czasie ważności leku.
Niestety ze względu na swoją konsystencję ichtiol powoduje liczne niezgodności recepturowe (fot. receptura.pl).
REKLAMA
Rp.
Hydrocortisoni0,5
Talci veneti
Zinci oxydati aa 20,0
Ichtioli5,0
Ol. Ricini ad 100,0

 

Ichtiol to wciąż bardzo popularny surowiec recepturowy wykorzystywany to sporządzania licznych leków magistralnych. Surowiec wprowadzony do lecznictwa w 1886 roku przez dermatologa Paula Gersona Unna wchodzi w skład licznych maści, zawiesin, mazideł i roztworów. Wykazuje działanie słabo odkażające, drażniące, p/zapalne, p/obrzękowe. Wskazany jest w leczeniu łuszczycy, owrzodzeń, obrzęków i stłuczeń. Naturalny ichtiol jest produktem destylacji łupków bituminicznych i sulfonowania destylatu.

Osobny artykuł: Mazidło wapienne – Linimentum Calcis

REKLAMA
REKLAMA

Ichtiol – rodzaje oraz interakcje

Obecnie w recepturze wykorzystuje się ichtiol syntetyczny, który powstaje przez sulfonowanie oleju lub jest mieszaniną tiokwasów. Według niektórych źródeł nazwa „ichtiol” zarezerwowana jest wyłącznie dla surowca naturalnego. Produkt syntetyczny to natomiast sulfobituminian amonowy. Konieczność rozróżnienia formy syntetycznej od naturalnej powinna być brana pod uwagę ze względu na pewne różnice w zachowaniu się obu surowców podczas ich łączenia z podłożami. Ponadto ichtiol syntetyczny zawiera w swoim składzie pewne ilości wody.

W codziennej praktyce aptecznej używa się wyłącznie surowca syntetycznego, nawet jeśli na recepcie lekarz przepisał ichtiol. Inne synonimy surowca to ichtammol, amonowy sulfobituminian, ichtyoleum, litol, bituminol oraz isarol. Farmakopea Polska podaje stężenia zwykle stosowane ichtiolu w preparatach zewnętrznych w przedziale 2–15%. W praktyce spotyka się stężenia sięgające nawet 30%, które są stosowane do leczenia czyraków z dużym obrzękiem tkanek.

REKLAMA

Sprawdź także: Farmakopea w aptecznej recepturze

Surowiec ze względu na liczne interakcje przysparza aptekarzom w codziennej pracy wielu problemów. Interakcji należy spodziewać się w przypadku łączenia go ze związkami o charakterze kwasowym lub zasadowym. Ponadto ichtiol może powodować złamanie emulsji na skutek osłabienia działania emulatora (ma słabe właściwości powierzchniowo czynne). Skutkiem zaistnienia interakcji może być rozkład substancji czynnej lub unieczynnienie ichtiolu. Działanie przeciwzapalne wykazują jedynie jednowartościowe sole ichtiolu. Obecność tlenku cynku obok ichtiolu niesie ryzyko podwójnej wymiany pomiędzy ichtiolem a związkami cynku. To w konsekwencji doprowadzi do unieczynnienia ichtiolu.

Zobacz też: Czy ichtiol można rozpuścić w etanolu 96%?

Przygotowanie zawiesiny z ichtiolem i tlenkiem cynku

Przygotowanie preparatu rozpoczynamy od odważenia do tuby robota aptecznego 20 gram tlenku cynku, 20 gram talku i 0,5 grama hydrokortyzonu. Następnie do tuby odważamy 49,5 grama oleju rycynowego. Kolejność w tym przypadku jest istotna. Substancje stałe uszczelnią dno tuby, dzięki czemu unikniemy przeciekania oleju rycynowego. Następnie składniki mieszamy używając możliwie najwolniejszych obrotów miksera. W przypadku zaobserwowania trudności z wymieszaniem proces musimy przerwać. Duży opór i tarcie w skrajnych sytuacjach może uszkodzić urządzenie. Mieszamy składniki tak długo, aż układ osiągnie jednolitą konsystencję. Ichtiol syntetyczny źle łączy się z podłożami maściowymi oraz masłem kakaowym.

Również mogą występować problemy z łączeniem ichtiolu z olejami, dlatego wymaga uprzedniego zemulgowania lanoliną bezwodną w proporcji 1:1. Bez tego procesu ichtiol po pewnym czasie ulega wytrąceniu lub nie miesza się wcale z podłożem. Mieszając lanolinę z ichtiolem w moździerzu, usłyszymy charakterystyczne „strzelanie” surowców. Kiedy uzyskamy jednolitą konsystencję, mieszaninę wprowadzamy do wcześniej przygotowanej zawiesiny i ponownie mieszamy na wolnych obrotach przez około 5 minut aż do uzyskania homogennej konsystencji. Gotowy preparat należy zaopatrzyć w pomarańczową sygnaturę ze składem leku oraz informacją.

 Osobny artykuł: Mydło potasowe

Konieczne badania nad ichtiolem

Zgodnie z prawem Stokesa im większa jest lepkość fazy rozpraszającej, tym mniejsza szybkość opadania cząstek fazy stałej. Lek obserwowany był przez 2 tygodnie. W tym czasie nie zauważono rozwarstwienia ani innych objawów niestabilności zawiesiny. Uzyskany lek cechują dobre właściwości reologiczne, preparat łatwo nałożyć i rozsmarować na skórze.

Z pewnością w powyższym leku również powstaje sulfobituminian cynku. Jednak reakcja podwójnej wymiany jest na tyle spowolniona, że można przypuszczać, iż interakcja jest zaniedbywalna w czasie ważności leku. Niewątpliwie kwestie te wymagają dalszych badań, które przybliżyłyby prawidłowe postępowanie z ichtiolem w przypadku złożonych leków recepturowych.

Czytaj również: Przepis na roztwór dezynfekujący do rąk

Literatura:

  1. Jachowicz R., Farmacja praktyczna. PZWL, Warszawa 2007, 2008, 2010.
  2. Jachowicz R., Receptura apteczna, PZWL, Warszawa 2008.
  3. Sierpniowska O., Ichtiol jako problematyczny składnik leku recepturowego, Aptekarz Polski, nr 100 (78e), grudzień 2014.
REKLAMA
REKLAMA
logo